خواجه ضياء الملك « 1 » ، امير سپاه سلطان جلال الدين پسر سلطان محمد خوارزم شاه بود كه بعد از شكست از چنگيز خان ، به مصاحبت سلطان جلال الدين به هندوستان رفته عود به ايران نمود و خواجه ركن الدين « 2 » با آنكه ديده و شنيده بود كه در زمان سلطنت اولاد چنگيز خان در ممالك ايران ، از وزراء ، جز دو نفر ، بر بستر استراحت نمردند و همه را از تيغ بيدريغ گذرانيدند ، با هزار گونه شعف ، خلعت وزارت را پوشيده ، بر مسند وزارت متمكن گشت . در سال 727 : امير چوپان نوئين ، در خراسان ، خواجه ركن الدين صاين ، وزير فسائى را بكشت و او را به همگنانش رسانيد . در سال 734 : به فرمان سلطان ابو سعيد ، ملك شرف الدين ، شاه محمود اينجو ، فرمانرواى مملكت فارس ، از شيراز به اردوى شاهى برفت . در سال 735 : حكومت مملكت فارس بر امير مسافر ايناق « 3 » ، مسلم گرديد و چون سالها ، ملك شرف الدين شاه محمود اينجو ، به حمايت و نيابت از امير تالش ، پسر امير چوپان سلدوز نوئين در تمامت فارس حاكم بود ، و چندان املاك بهم رسانيد كه در سالى چندين هزار تومان از منافع آنها دريافت مىنمود و حكومت امير مسافر ايناق بر وى دشوار آمد « 4 » ، امير محمد بك و امير محمد پيلتن را با خود يار كرده به قصد كشتن امير مسافر به خانهء او رفتند و مسافر از جانبى گريخته پناه به قصر سلطان ابو سعيد برد و شاه محمود اينجو با ياران خود اطراف قصر را محاصره كرده ، امير مسافر را مطالبه مىنمودند كه خواجه لؤلؤ و جماعتى از امرا بر شاه محمود و اتباعش يورش آوردند [ و ] آنها را دستگير نموده ، خدمت سلطان ابو سعيد بردند و خواجه لؤلؤ آنها را شفاعت نمود ، پس حكم به حبس آنها صادر گرديد و شاه محمود اينجو را در قلعه تبرك اصفهان مقيد ساختند و امير مسافر ايناق از اردوى شاهى قاصد فارس گرديد و در همين سال با فر فريدونى وارد شيراز گشت ، ليكن ملك غياث الدين كيخسرو ، پسر شاه محمود اينجو اعتنائى به او نكرده ، مدتى او را عاطل بداشت « 5 » . تا در شهر ربيع الثانى سال 736 : خبر وفات پادشاه اسلام ، سلطان ابو سعيد بن اولجايتو ، سلطان محمد خدابنده در شيراز منتشر گرديد « 6 » و ملك غياث الدين كيخسرو ، به شيراز آمد و امير مسافر ايناق را گرفته چند روزى نگاه داشت و او را روانه آذربايجان نمود و مدت سى و دو سال از عمر سلطان ابو سعيد گذشته بود . [ وقايع فارس در روزگار ارپا خان ] در همين سال [ 736 ] : ارباب حل و عقد امور سلطنت ارپا خان « 7 » را كه از نژاد تولى خان پسر چنگيز خان بود برحسب وصيت سلطان ابو سعيد كه منسوبى از او نزديكتر نداشت ، بر تخت

--> ( 1 ) . ضياء الملك محمد بن مودود عارض سپاه سلطان محمد خوارزمشاه بود . ر ك : تاريخ مغول ، ص 334 . ( 2 ) . در متن : ( تا ) . ( 3 ) . ر ك : شيرازنامه ، ص 103 . ( 4 ) . در متن : ( آمده ) . ( 5 ) . ر ك : شيرازنامه ، ص 104 . ( 6 ) . وفات ابو سعيد در 13 ربيع الاخر سال 736 در حدود شروان اتفاق افتاد و جسد او را به سلطانيه آوردند و در گنبدى كه در حوالى آن شهر ساخته بود دفن كردند . ر ك : تاريخ مغول ، ص 345 . ( 7 ) . در واقع نام او ( ارپاگاؤن ) بود . ر ك : تاريخ مغول ، ص 349 . او در سال 736 در سجاس زنجان كشته شد . ر ك : تاريخ مغول ، ص 351 .